Jamin vechan moukhik karar Kai sal sudhi many hatu janavso

Question

Anurag Gupta · Accepted Answer

तुम्ही विचारले आहे की "जमीन विक्रीचा तोंडी (मौखिक) करार किती वर्षांपर्यंत वैध (मान्य) असतो?" – तर त्याचे उत्तर भारतीय कायद्यानुसार स्पष्ट आहे, पण थोडं सखोल समजून घेणं आवश्यक आहे.

भारतात जमीन विक्रीसंबंधी कोणताही करार "Transfer of Property Act, 1882" आणि "Registration Act, 1908" अंतर्गत येतो. या कायद्यांनुसार, फक्त लेखी (लिखित) आणि नोंदणीकृत करार (registered agreement) हाच कायदेशीरदृष्ट्या वैध मानला जातो.

➤ तोंडी (मौखिक) जमीन विक्री करार कायदेशीर आहे का?
हो, काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये मौखिक करार "मान्य" असू शकतो, पण फक्त तेव्हाच:

जर खरेदीदाराने जमीन ताब्यात घेतली असेल

जर व्यवहार झाल्याचा प्रत्यक्ष पुरावा (जसे की रसीद, साक्षीदार, ताबा इत्यादी) असेल

आणि दोन्ही पक्ष मौखिक करार मान्य करतात

पण एवढ्यावरही कायदेशीर हक्क सिद्ध होतोच असं नाही, विशेषतः जर बादमध्ये वाद झाला, तर मौखिक करार फारसा उपयोगी पडत नाही.

➤ तोंडी करार किती वर्षे वैध ठरू शकतो?
भारतीय कायद्यानुसार, जर तोंडी कराराने जमीन विक्री झाली आणि त्यावर कोणतीही रजिस्ट्री झाली नाही, तर खरेदीदार 12 वर्षांच्या आत आपला हक्क न्यायालयात सिद्ध करू शकतो.
ही मुदत Limitation Act, 1963 नुसार असते.

म्हणजे जर तुम्ही जमीन तोंडी कराराने विकली आणि दुसऱ्या व्यक्तीने 12 वर्षांपर्यंत तिचा ताबा घेतला नसेल किंवा दावा दाखल केला नसेल, तर त्याचा कायदेशीर हक्क कमजोर होतो.

पण जर त्याने जमीन घेतली आणि 12 वर्षे शांततेत ताब्यात ठेवली, तर "adverse possession" चा दावा तो करू शकतो.

➤ काय करावे?
जर मौखिक करार झाला असेल, तर त्याचा आधार फारच कमी असतो. त्यामुळे कुणी तुमच्याशी मौखिक करार केला असेल, आणि तो ताबा मागत असेल, तर तुम्ही:

त्याला ताबा दिला होता का, हे ठरवणं महत्त्वाचं आहे

कुठलेही व्यवहाराचे पुरावे, साक्षीदार असतील तर त्यांची खात्री करावी

गरज असल्यास स्थानिक वकीलाचा सल्ला घ्यावा

जर तुम्हाला तुमच्या विशिष्ट परिस्थितीबद्दल काही सांगायचं असेल (जसे की करार कधी झाला, ताबा दिला की नाही, काही रक्कम दिली का), तर मला सांगू शकता — मी अधिक नेमकं उत्तर देईन.