जमिनीत खोड काळा पडलं कपाशीचं

Question

Sathiyavarsha K · Answer

जर कपाशीच्या (कापूस / Cotton) झाडाचे खोड काळं पडत असेल, तर याचा मुख्य कारण म्हणजे करपा रोग (Stem Rot / Root Rot / Wilt) किंवा फंगस / बुरशीजन्य रोग असू शकतो. हे रोग जमिनीतील बुरशी, विषाणू किंवा बॅक्टेरियामुळे होतात.

लक्षणं (Symptoms):
खोडाचं तळभाग काळपट किंवा काळंसर पडतं

पाने सुकायला लागतात, वाळतात

झाड अचानक सुकून मरतं

मूळ भाग नरम होतो आणि कुजायला लागतो

मुख्य रोग कोणते असू शकतात:
Fusarium wilt (फ्युजेरियम विल्ट)

Rhizoctonia Root Rot / Stem Rot

Macrophomina phaseolina – Charcoal Rot (कोळशासारखा काळा करपा)

Verticillium wilt – उष्ण व कोरड्या हवामानात होतो

उपचार व नियंत्रण (उपाय):
1. रोगग्रस्त झाडं उपटून टाका
– जिथे झाड पूर्ण सुकलं आहे, ते झाड उपटून जाळून टाका
– त्या भागात 1–2 वर्षे कापूस न लावण्याचा विचार करा

2. औषध फवारणी / जमीनीत टाकणे
औषध	मात्राः	कसे वापरावे
Trichoderma viride (जैविक बुरशीनाशक)	5 किलो/एकर	कंपोस्टमध्ये मिसळा किंवा आळवणी करा
Carbendazim 50% WP	1 ग्राम/लीटर पाणी	फवारणी + जमिनीला फॉलो करा
Hexaconazole + Captan / Saaf (Carbendazim+Mancozeb)	2 ग्राम/लीटर	फवारणी करावी
Metalaxyl + Mancozeb (Ridomil Gold)	25 gm/10 लिटर	7 दिवसांत 2 वेळा फवारणी

3. मायक्रो नूट्रिएंट्स आणि टॉनिक वापरा
Micro Nutrient Mixture + Humic Acid – पाने वाचवण्यासाठी

Potash – झाड मजबूत करण्यासाठी

4. पाण्याचा निचरा योग्य ठेवा
जमिनीत पाणी साचू देऊ नका

कापसाची मुळे सडण्याचा धोका वाढतो

प्रतिबंधात्मक उपाय:
बीज प्रक्रिया: बियाणं Trichoderma किंवा Carbendazim ने प्रक्रिया करून लावा

पिक फेरपालट (Crop rotation) – 2-3 वर्षांनी कापूस ऐवजी दुसरं पीक लावा

शेणखत + सेंद्रिय खत वापरल्यास जमिनीतील फंगल बॅलन्स राखतो

सल्ला:
जर शक्य असेल, तर स्थानिक कृषी अधिकारी / कृषी विज्ञान केंद्र (KVK) चा सल्ला घ्या आणि झाडाची मुळं तपासून निदान करून औषध निवडा.